Fotograferen in Groenland: tips uit Oost-Groenland

Het ijs klinkt als popcorn terwijl het langzaam opzij wordt geduwd onder de aluminium boeg van onze boot – een ronduit surrealistisch geluid. Tegelijkertijd schijnt de Groenlandse zon vanuit een staalblauwe hemel op ons neer. Ik zet mijn teleobjectief voor mijn oog en kijk door de zoeker naar een fantastisch gevormde ijsberg, die zich slechts enkele honderden meters voor me bevindt. Daarachter strekt zich een indrukwekkend panorama uit van ruige bergen tot 2.500 meter hoog.

Ik druk af, kijk op mijn display, controleer mijn histogram – en langzaam krullen mijn mondhoeken omhoog. Het is gelukt. Op dit moment gaat opnieuw een levensdroom in vervulling: Groenland fotograferen. Al jaren begeleid ik fotoreizen naar het hoge noorden. Maar het zijn vooral de afgelegen gebieden die mij fascineren en mijn fotografenhart sneller doen kloppen.

De weg naar dit moment begon al lang voor onze aankomst. Al ongeveer 15 jaar fascineert Groenland mij. Destijds ontdekte ik de omgeving van Tasiilaq voor het eerst op Google Earth Pro en verloor ik mezelf bijna in het landschap aan de oostkust rond het eiland Ammassalik en de omliggende fjorden. In de loop der jaren las ik boeken over Groenland en volgde ik fotografen die al het geluk hadden gehad daarheen te mogen reizen. Mijn wens om dit landschap eindelijk zelf te beleven werd daardoor natuurlijk alleen maar groter.

De majestueuze bergen, ijsbergen en fjorden, de cultuur van de Inuit en een leven onder arctische omstandigheden maken Oost-Groenland tot een fotografisch unieke plek. In de zomer kunnen stabiele hogedrukgebieden voor helder licht zorgen – tegelijkertijd blijft het weer in deze afgelegen regio een factor waarop je je op elk moment opnieuw moet instellen.

Maar hoe kom ik zonder wegen van fjord naar fjord? Niet voor niets had ik mijn fotoreis aangekondigd met de woorden „Daar waar geen wegen meer zijn“. Wie zich in Oost-Groenland wil verplaatsen, doet dat in de zomer vooral per boot of te voet. Vanaf de boot ben je bij het kiezen van je eigen positie vanzelfsprekend veel beperkter dan aan land.

Daarom is een objectief dat een groot brandpuntsbereik afdekt bijzonder praktisch. Precies daarom had ik mijn TAMRON 50-400mm F4.5-6.3 in mijn rugzak – een objectief dat ik de afgelopen anderhalf jaar echt ben gaan waarderen. Vooral om één eenvoudige reden: ik hoefde maar zelden van objectief te wisselen en kon een tweede camerabody achterwege laten. Met een handbagagebeperking van 6 kg op de vlucht naar Kulusuk was dat een groot voordeel.

Meer overwegingen voor een compacte uitrusting vind je in onze tips voor reisfotografie.

Fototip 1 – blijf flexibel: als je je standplaats niet vrij kunt kiezen, is een groot brandpuntsbereik bijzonder waardevol. Vanaf de boot kon ik wisselen tussen weidse omgevingsbeelden, details in het ijs en onderwerpen op grote afstand, zonder tijd te verliezen door een objectiefwissel.

Vergeleken met een klassieke 100-400mm heb ik aan de korte kant 50 mm extra tot mijn beschikking. Dat vergroot de fotografische mogelijkheden in de praktijk aanzienlijk. Vooral vanaf de boot, waar ik mijn positie slechts beperkt kan veranderen, kan ik daarmee zeer verschillende composities maken: van het landschap in zijn context tot abstracte details in ijs en rots.

Waarom langere brandpuntsafstanden niet alleen bij dieren en sport, maar ook in het landschap interessant zijn, leggen we bovendien uit in het artikel Wat is een telelens?

Het voordeel van het grote zoombereik werd vooral duidelijk wanneer we in een van de fjorden een walvis ontdekten. Meestal zagen onze schippers bultruggen of dwergvinvissen. Ze hebben een indrukwekkend getraind oog en herkennen vaak al van grote afstand waar een dier boven water komt. De jacht op bepaalde walvissoorten is in Groenland gereguleerd en gebonden aan quota en vergunningen; voor veel mensen maakt die nog altijd deel uit van de lokale voedselvoorziening.

Fotografisch zijn zulke ontmoetingen een uitdaging, want bij walvissen weet je nooit precies waar ze na een duik weer bovenkomen. Het ene moment fotografeer ik misschien met 300 of 400 mm, het volgende duikt het dier vlak naast onze boot op – en zijn 50 mm ineens zeer welkom. Precies in zulke situaties ben ik de flexibiliteit van het objectief bijzonder gaan waarderen.

Fototip 2 – houd niet vast aan 400 mm: bij onvoorspelbare onderwerpen loont het de moeite om wat ruimte in het beeld te laten en indien nodig in te zoomen. Komt een walvis dichter bij de boot dan verwacht, dan helpen 50 mm om snel te reageren en het dier samen met zijn omgeving te laten zien.

Meer basisinformatie over autofocus, brandpuntsafstand en respectvol gedrag bij wilde dieren vind je in onze tips voor dierenfotografie.

Minstens zo belangrijk als snel reageren op dieren is bij langere brandpuntsafstanden de mogelijkheid om landschapselementen optisch dicht bij elkaar te brengen. Een mooi voorbeeld deed zich voor tijdens een boottocht op de Sermilik-fjord. Daar fotografeerden we de berg Niialingaq achter een enkele honderden meters grote ijsberg, die van een gletsjer was afgebroken en naar het zuiden was afgedreven.

Door afstemming met onze schipper konden we de boot zo positioneren dat de ijsberg en de berg precies achter elkaar lagen in het beeld. De ijsberg bevond zich slechts enkele honderden meters verderop, de berg op de achtergrond al enkele kilometers. Door onze grotere opnameafstand leken beide lagen optisch naar elkaar toe geschoven; de lange brandpuntsafstand stelde me in staat deze relatie met een krappe uitsnede in beeld te brengen.

Deze manier van beeldcompositie paste ik ook toe in Tasiilaq en tijdens onze excursie naar Tiniteqilaaq. Brandpuntsafstanden rond 100 mm of meer waren vaak precies de juiste keuze om huizen, bergen, fjorden en ijsbergen met elkaar in verband te brengen. Meer over het samenspel van opnamepunt, beeldhoek en perspectief lees je in de TAMRON-gids Perspectief begrijpen en creatief gebruiken.

Fototip 3 – orden eerst de beeldlagen en zoom daarna: het verdichte beeldeffect ontstaat vooral door het opnamepunt en de grote afstanden tussen de verschillende lagen van het onderwerp. Zoek eerst een positie waar voor- en achtergrond goed met elkaar samenspelen. Kies vervolgens met de lange brandpuntsafstand de passende uitsnede.

Fototip 4 – gebruik een polarisatiefilter bewust: een polarisatiefilter kan reflecties op water en ijs verminderen en de hemel intenser laten lijken. Controleer het effect direct in de zoeker en draai het filter slechts zo ver als past bij de natuurlijke lichtstemming.

Meer ideeën over licht, planning en beeldcompositie vind je in onze tips voor landschapsfotografie.

Het objectief is natuurlijk ook geschikt voor portretten van de Groenlandse sledehonden. Ze zijn tot op de dag van vandaag een belangrijk onderdeel van de lokale cultuur. Vooral in de winter, wanneer de fjorden dichtvriezen, worden hondensleden in afgelegen gebieden nog altijd als vervoermiddel gebruikt. In de zomer leven veel volwassen honden buiten de dorpen op daarvoor bestemde plekken. Het zijn in onze Midden-Europese betekenis geen huisdieren, maar werkdieren.

Wanneer je de honden fotografeert, moet je soms ook met je eigen medelijden omgaan. 's Avonds, op weg naar een zonsondergangsshoot, kom je langs de hondenplaatsen buiten de dorpen. Wanneer de dieren daar in de schemering huilen, is dat vanuit ons Midden-Europese perspectief beslist even wennen. Ook die indruk hoort voor mij bij een reis naar Oost-Groenland.

Misschien is het juist de combinatie van het grandioze landschap, volledig andere leefomstandigheden, ontmoetingen met mensen en dieren en de zekerheid dat er achter de volgende bocht van de fjord alweer iets totaal nieuws kan wachten, die deze plek voor mij zo bijzonder maakt.

Ik kijk er nu al naar uit om in de nazomer terug te keren naar Oost-Groenland. Er wachten nog zoveel beeldideeën op uitvoering dat ik niet eens weet waar ik moet beginnen.