De magie van de herfst

Voordat je je bezighoudt met camera-instellingen en objectieven, is het de moeite waard om je omgeving goed te bekijken. Herfstonderwerpen kunnen er heel verschillend uitzien – en vaak verandert een andere positie het effect van een foto al aanzienlijk.

Een kleurrijke bomenlaan, een enkele boom in een weiland, natte bladeren op de grond of een weerspiegeling in een meer: al deze onderwerpen vertellen iets over de herfst.

Uitgestrekte herfstlandschappen fotograferen

Wanneer de kleuren zich over een heel landschap uitstrekken, wil je die weidsheid natuurlijk ook in je foto laten zien. Hiervoor is een groothoekobjectief met een brandpuntsafstand van ongeveer 35 mm of minder geschikt.

Een diafragma tussen f/8 en f/11 zorgt ervoor dat een groot deel van het beeld scherp wordt weergegeven – van de voorgrond tot de achtergrond. Zo krijgt je opname meer diepte en oogt het landschap ruimtelijker.

Let daarbij ook op de lucht. Het contrast tussen een helderblauwe hemel en de warme herfstkleuren kan een foto bijzonder intens maken. Vooral op zonnige ochtenden is de lucht vaak helder en het licht aangenaam.

Soms is het al voldoende om een paar stappen verder te lopen en een interessantere voorgrond te vinden. Een pad, een weiland of enkele bladeren kunnen helpen om de blik van de kijker het landschap in te leiden.

Voor een goede herfstfoto hoef je niet altijd het hele landschap te laten zien. Soms is het de moeite waard om dichterbij te komen.

Een enkel blad kan door zijn kleur, structuur en vorm al een interessant onderwerp zijn. Als je een objectief met een korte minimale scherpstelafstand gebruikt of een macro-objectief bij de hand hebt, kun je deze details bijzonder goed benadrukken.

Een open diafragma tussen f/2.8 en f/4 zorgt voor een zachtere achtergrond. Daardoor komt het onderwerp duidelijk los van de omgeving.

Juist hier kun je experimenteren met hoe verschillend een foto kan ogen wanneer je de achtergrond verandert. Een rustige, gelijkmatige achtergrond leidt de aandacht naar het blad, terwijl andere herfstkleuren voor een levendiger beeld zorgen.

Herfstfotografie speelt zich niet alleen op ooghoogte af. Wanneer de bladeren op de grond vallen, ontstaan daar weer compleet nieuwe onderwerpen.

Met een groothoek- of standaardobjectief kun je bijvoorbeeld een groter oppervlak fotograferen en de verschillende kleuren en vormen van de bladeren laten zien.

Een diafragma tussen f/5 en f/8 is hiervoor een goed uitgangspunt. Zo blijven de bladeren voldoende scherp en komen hun structuren en het contrast met de ondergrond goed tot hun recht.

Bekijk ook eens rustig hoe de bladeren liggen. Verschillende kleuren, vormen en overlappingen kunnen interessante natuurlijke patronen opleveren.

Vooral op koude ochtenden kan het erg mooi zijn wanneer er nog dauw op de bladeren ligt. Dan veranderen niet alleen de kleuren, maar ook de oppervlakken en lichtreflecties.

Wanneer de zon ondergaat, is de herfst nog lang niet voorbij. Verlichte bomen en paden kunnen in het donker een compleet andere sfeer krijgen.

Voor foto's bij weinig licht kun je als uitgangspunt een diafragma tussen f/4 en f/6, een sluitertijd van ongeveer 1/10 tot 1/50 seconde en een ISO-instelling tussen ISO 800 en 1600 proberen.

Een statief is hierbij bijzonder handig. Met langere belichtingstijden kun je ook in donkere delen nog details zichtbaar maken.

Let tegelijkertijd op de helderste delen van de foto. Als de verlichting te sterk overstraalt, kun je de belichtingscorrectie dienovereenkomstig aanpassen.

De kleuren van de herfst zijn ook uitstekend geschikt voor portretten. Een persoon voor een achtergrond van warme gele, oranje en rode tinten krijgt meteen een herfstachtige uitstraling.

Gebruik hiervoor een standaard- of teleobjectief en een open diafragma tussen f/2.8 en f/4. Daardoor wordt de achtergrond zacht en komt de persoon duidelijk los van de omgeving.

Tegenlicht kan bijzonder interessant zijn. Wanneer de zon achter de persoon staat, kunnen de contouren van het haar en lichaam worden omgeven door een warme lichtkrans.

Als het gezicht daarbij te donker wordt, kun je de belichtingscorrectie verhogen naar ongeveer +1 EV.

De herfst verandert voortdurend. Daarom speelt het moment waarop je fotografeert een belangrijke rol.

Wanneer de natuur haar meest kleurrijke fase bereikt, hangt af van de regio en de hoogte en kan bovendien van jaar tot jaar verschillen.

Als je gericht wilt fotograferen, is het daarom verstandig om je vooraf te informeren over de actuele ontwikkeling. Vooral in de bergen kan het optimale moment afhankelijk van de hoogte aanzienlijk verschillen.

Plan bovendien niet alleen rond het hoogtepunt van de herfstkleuren. Ook ervoor en erna ontstaan interessante onderwerpen. Fris gebladerte, afzonderlijke kleurrijke bomen of bladeren die al op de grond liggen kunnen elk een heel ander verhaal vertellen.

Je kunt herfstlandschappen met vrijwel ieder objectief fotograferen. Bepalend is wat je wilt laten zien.

Een groothoekobjectief tot ongeveer 35 mm is geschikt voor grote landschappen en indrukwekkende bomen.

Een standaardobjectief tussen ongeveer 35 en 80 mm is bijzonder veelzijdig. Daarmee kun je landschappen, spontane foto's en portretten maken.

Met een teleobjectief vanaf ongeveer 80 mm kun je daarentegen verre delen van een landschap dichterbij halen en afzonderlijke details eruit laten springen.

Vooral wanneer je onderweg bent en flexibel wilt blijven, is een zoomobjectief in het groothoek- tot standaardbereik een praktische oplossing. Je kunt daarmee verschillende beeldideeën uitproberen zonder steeds van objectief te hoeven wisselen.

Naast de brandpuntsafstand spelen bij de keuze van een objectief nog andere eigenschappen een rol.

Lichtsterkte

Een objectief met een maximale diafragmaopening van f/2.8 of groter maakt het mogelijk om ook bij minder licht nog relatief heldere foto's te maken.

Tegelijkertijd kun je hiermee een sterker onscherpe achtergrond creëren. Voor detailfoto's en portretten is dat bijzonder interessant.

Gewicht en formaat

Als je in de herfst langere wandelingen of trektochten plant, moet je het gewicht van je uitrusting niet onderschatten.

Een licht en compact objectief is prettiger om mee te nemen. En wat je zonder problemen kunt meenemen, heb je ook eerder bij je wanneer er plotseling een mooi onderwerp voor je verschijnt.

Minimale scherpstelafstand

Als je bladeren en kleine details wilt fotograferen, is het de moeite waard om naar de minimale scherpstelafstand van je objectief te kijken.

Als je relatief dicht bij je onderwerp kunt komen, heb je aanzienlijk meer mogelijkheden voor gedetailleerde foto's – ook zonder speciaal macro-objectief.

Autofocus

Herfstbladeren bewegen in de wind en de lichtomstandigheden kunnen snel veranderen. Een betrouwbare autofocus helpt je om je onderwerp snel en nauwkeurig scherp te stellen.

Let bij de keuze van een objectief daarom ook op de snelheid en het geluidsniveau van de autofocus en op de mogelijkheid om indien nodig handmatig scherp te stellen.

Beeldstabilisatie

Beeldstabilisatie kan bij het fotograferen uit de hand erg nuttig zijn. Vooral bij teleobjectieven, waarbij kleine bewegingen sterker zichtbaar worden, kan het voor extra zekerheid zorgen.

Ook bij herfstfotografie bestaat er geen enkele instelling die altijd werkt. Het hangt er vooral van af wat je wilt laten zien en hoe het licht op dat moment is.

Diafragmavoorkeuze als eenvoudige start

Als je met zo weinig mogelijk moeite wilt werken, is de diafragmavoorkeuze een goede keuze.

Je bepaalt het diafragma en de camera kiest automatisch een passende sluitertijd. Tegelijkertijd kun je direct bepalen welk deel van het beeld scherp wordt weergegeven en hoe sterk de achtergrond vervaagt.

Het juiste diafragma

Voor landschapsfoto's kun je beginnen met f/8 tot f/11. Daarmee krijg je een groot scherptebereik.

Bij afzonderlijke bladeren of andere details is daarentegen een open diafragma tussen f/2.8 en f/4 zinvol. De achtergrond wordt zachter en je onderwerp komt sterker naar voren.

De sluitertijd

Als richtlijn kun je werken met 1/50 tot 1/200 seconde.

Bewegen de bomen en bladeren in de wind, dan moet je een kortere sluitertijd kiezen. Zo voorkom je dat de beweging als onscherpte zichtbaar wordt op de foto.

Bij weinig licht kun je met een statief en langere belichtingstijden werken.

De ISO-gevoeligheid

Bij helder daglicht is vaak ISO 100 tot ISO 400 voldoende.

Wanneer het licht zwakker wordt en je toch met een korte sluitertijd wilt fotograferen, kun je de ISO bijvoorbeeld verhogen naar ISO 800 tot ISO 3200.

Hoe hoger de ISO-instelling, hoe sterker de beeldruis kan worden. Verhoog de ISO daarom alleen zo ver als voor de betreffende situatie noodzakelijk is.

Belichting gericht corrigeren

De automatische belichting van je camera kan zich bij zeer lichte of donkere onderwerpen soms vergissen.

Zijn lichte delen op een zonnige dag te sterk belicht, dan kun je de belichtingscorrectie bijvoorbeeld instellen op −1 EV.

Is de foto daarentegen bij bewolkt weer of in een donkere omgeving te donker, dan kan een correctie van ongeveer +1 EV helpen.

De automatische witbalans werkt in veel situaties goed. Als je echter bewust met de kleurweergave wilt spelen, kun je verschillende witbalansinstellingen uitproberen.

Afhankelijk van het licht kun je bijvoorbeeld „Daglicht“, „Bewolkt“ of „Schaduw“ gebruiken. Vooral de instelling voor bewolkt weer kan de warme tinten van de herfst extra benadrukken.

Als je in RAW-formaat fotografeert, heb je bij de latere bewerking nog meer mogelijkheden. De witbalans kan dan achteraf worden aangepast, zonder dat je tijdens het fotograferen al een definitieve keuze hoeft te maken.

Vaak is niet het onderwerp zelf bepalend, maar de manier waarop je het fotografeert.

Kijk daarom bewust naar verschillende achtergronden. Een blauwe hemel laat herfstkleuren krachtig uitkomen. Bergen of gebouwen kunnen daarentegen voor een interessante vergelijking in grootte zorgen.

Ook water kan als compositorisch element dienen en met zijn weerspiegelingen een extra laag aan het beeld toevoegen.

Als je een onderwerp mooi vindt, fotografeer het dan gerust vanuit meerdere perspectieven. Zelfs een kleine verandering van je positie kan de compositie aanzienlijk veranderen.

Je hoeft geen ingewikkelde regels te beheersen om een geslaagde compositie te vinden. Drie eenvoudige compositievormen kunnen je daarbij helpen.

De regel van derden

Verdeel je beeld in gedachten in drie horizontale en drie verticale delen. Belangrijke elementen kun je op de snijpunten van deze lijnen plaatsen.
Bij een landschap kan bijvoorbeeld de grens tussen de lucht en het herfstlandschap langs een van deze lijnen lopen. Het resultaat oogt meestal evenwichtig en rustig.

De diagonale compositie

Bij een diagonale compositie loopt een lijn of onderwerp diagonaal door het beeld. Dat kan een pad, een beek of een rij bomen zijn. Diagonalen geven een foto beweging en kunnen tegelijkertijd diepte creëren. Wanneer je een natuurlijke lijn in het landschap ontdekt, probeer dan eens hoe het eruitziet als je die bewust in je compositie opneemt.

Het onderwerp in het midden van het beeld

Soms werkt ook een bewust centrale plaatsing. Een enkele boom die duidelijk afsteekt tegen zijn omgeving kan bijvoorbeeld precies in het midden van het beeld staan. Ook voor detailfoto's is deze compositie geschikt. Om het beeld toch interessant te houden, moet je letten op een passende achtergrond.

Het licht kan een onderwerp volledig veranderen. Daarom is het de moeite waard om niet alleen op de kleuren te letten, maar ook op waar het licht vandaan komt.

Frontaal licht

Bij frontaal licht staat de zon achter je en wordt je onderwerp van voren verlicht. Dit is een goede manier om de kleuren van de herfst krachtig en natuurlijk weer te geven. Vooral het zachte licht in de ochtend of aan het einde van de middag kan hierbij erg prettig zijn. Omdat er relatief weinig schaduwen ontstaan, oogt het onderwerp echter minder driedimensionaal.

Tegenlicht

Bij tegenlicht staat de lichtbron achter je onderwerp. Vooral bij bladeren kan dit erg mooi zijn, omdat het licht door het oppervlak van de bladeren schijnt en hun contouren benadrukt.

Tegelijkertijd bestaat het risico dat je onderwerp te donker wordt. In dat geval kun je de belichtingscorrectie iets naar de positieve kant verschuiven. Zonsopkomsten en zonsondergangen bieden bijzonder goede mogelijkheden voor sfeervolle tegenlichtfoto's.

Zijlicht

Bij zijlicht valt de zon van opzij op je onderwerp. Daardoor ontstaan sterkere schaduwen en krijgen oppervlakken meer diepte. De structuren van bladeren, takken en andere details komen hierdoor bijzonder goed tot hun recht. Vooral 's ochtends en 's avonds, wanneer de zon lager staat, kan zijlicht erg interessant zijn.

Niet alleen de richting van het licht, maar ook het tijdstip van de dag beïnvloedt je foto's. In de vroege ochtend is de lucht vaak helder en het licht zacht. Daardoor ontstaat een frisse, rustige uitstraling.

Kort voor zonsondergang begint het gouden uur. Het warme licht laat de herfstkleuren bijzonder intens lijken. 's Middags is het licht daarentegen harder en contrastrijker. Dat kan zeker interessant zijn als je krachtige kleuren en duidelijke contrasten wilt fotograferen.

Als je de mogelijkheid hebt, bezoek een onderwerp dan gerust op verschillende momenten van de dag. Je zult snel merken hoe verschillend hetzelfde landschap kan ogen.

Ga dichterbij – of juist verder weg

Een van de eenvoudigste manieren om je foto's interessanter te maken, is je perspectief veranderen. Probeer eens een foto vanaf grondniveau. Het lage perspectief kan de grootte van de bomen benadrukken en tegelijkertijd meer diepte creëren.

Vanaf een hoger gelegen positie krijg je daarentegen een overzicht over het landschap. Een heuvel of brug kan je bijvoorbeeld een blik op de kleurrijke boomkronen geven.

Ook bij gevallen bladeren is een lage positie de moeite waard. Als je vlak boven de grond fotografeert, kun je de bladeren dynamischer en ruimtelijker weergeven.

Het belangrijkste hierbij: beweeg. Als een onderwerp interessant is, fotografeer het dan niet slechts vanaf één standpunt.

Filters als extra hulpmiddel

Met filters kun je je mogelijkheden bij herfstfotografie uitbreiden.

Een polarisatiefilter is vooral interessant bij foto's van water. Het kan reflecties verminderen en er daardoor voor zorgen dat weerspiegelingen en kleuren helderder worden weergegeven.

Een ND-filter is handig wanneer je bij helder licht met lange belichtingstijden wilt werken. Daarmee kun je bijvoorbeeld een rivier of waterval met een langere belichting fotograferen en de beweging van het water zacht weergeven.

Wanneer je in de herfst met je camera op pad gaat, is het de moeite waard om niet alleen naar het spectaculairste onderwerp te zoeken.

Misschien is het het licht dat 's ochtends door de bomen valt. Misschien een rustig landschap in de mist, een weerspiegeling in het water of een enkel blad dat op een nat pad ligt.

Neem de tijd, kijk goed om je heen en probeer verschillende perspectieven uit. Verander de brandpuntsafstand, speel met het diafragma en observeer hoe het licht in de loop van de dag verandert.

Want precies daarin schuilt de aantrekkingskracht van herfstfotografie: je legt niet simpelweg alleen kleuren vast. Met je camera kun je de sfeer van een plek en het karakter van dit bijzondere seizoen zichtbaar maken.

Dus pak je camera en ga naar buiten. De herfst verandert voortdurend – en juist daarom wacht er achter elke hoek een nieuw onderwerp.